در آیات قرآن، واژهی «حنیف» به معنای کسی بهکار رفته است که خود را از آموزههای غیرالهی جدا میکند و دین خود را بهطور کامل به الله اختصاص میدهد:
وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ وَذَلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ ﴿۵﴾
و فرمان نيافته بودند جز اينكه الله را عبادت کنند و در حالى كه دين حنیف [خود] را براى او خالص گردانند و صلات برپا دارند و زكات بدهند و دين [ثابت و] پايدار همين است
در اکثر آیاتی که واژهی «حنیف» در آنها بهکار رفته، در ادامه بر دوری از شرک نیز تأکید شده است، از جمله:
حُنَفَاءَ لِلَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَكَأَنَّمَا خَرَّ مِنَ السَّمَاءِ فَتَخْطَفُهُ الطَّيْرُ أَوْ تَهْوِي بِهِ الرِّيحُ فِي مَكَانٍ سَحِيقٍ [22:31]
در حالى كه گروندگان حنیف به الله باشيد نه شريك گيرندگان [براى] او و هر كس به الله شرك ورزد چنان است كه گويى از آسمان فرو افتاده و مرغان [شكارى] او را ربوده اند يا باد او را به جايى دور افكنده است
قُلْ إِنَّنِي هَدَانِي رَبِّي إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ دِينًا قِيَمًا مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ [6:161]
بگو آرى پروردگارم مرا به راه راست هدايت كرده است دينى پايدار آيين ابراهيم حنیف و او از مشركان نبود
وَأَنْ أَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ [10:105]
و [به من دستور داده شده است] كه به دين حنيف روى آور و زنهار از مشركان مباش
إِنَّ إِبْرَاهِيمَ كَانَ أُمَّةً قَانِتًا لِلَّهِ حَنِيفًا وَلَمْ يَكُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ [16:120]
به راستى ابراهيم پيشوايى مطيع الله [و] حنیف بود و از مشركان نبود
همانطور که در این آیات دیده میشود، مفهوم «حنیف» در قرآن با جدایی از شرک و خلوص در دین برای الله همراه است. بنابراین، میتوان گفت «حنفا» کسانی هستند همچون ابراهیم، که خود را از هرگونه آموزهی غیرالهی و شرکآلود جدا میکنند و وجود و دین خود را خالصانه به الله اختصاص میدهند.